Od kształcenia zawodowego do mobilności europejskiej: umiejętności, które młode osoby przywożą do domu
Co zyskują młode osoby z niepełnosprawnościami, gdy kształcenie zawodowe otwiera drogę do mobilności europejskiej, i jak osoby pracujące z młodzieżą mogą zamienić to doświadczenie w trwałe umiejętności.
To jest tłumaczenie oryginalnego tekstu w języku: angielski.

Kształcenie zawodowe to jedna z głównych dziedzin naszej pracy w ACT Center w Tiranie. Dzięki kursom dla młodych osób i grup zmarginalizowanych codziennie widzimy, jak nauka praktycznej umiejętności może zmienić sposób, w jaki młoda osoba postrzega samą siebie. Młoda osoba, która krok po kroku uczy się dobrze coś robić, zaczyna wierzyć, że możliwe są także inne rzeczy.
Mobilność europejska może pójść o krok dalej. Gdy młoda osoba z niepełnosprawnością wyjeżdża do innego kraju, dołącza do międzynarodowej grupy i radzi sobie w nowych sytuacjach, umiejętności nabyte w sali lub warsztacie są sprawdzane w prawdziwym życiu. To, co przywozi do domu, jest często czymś więcej niż certyfikat.
Co mówią badania o mobilności
Największe badanie skutków mobilności Erasmus, Erasmus Impact Study opublikowane przez Komisję Europejską w 2014 roku, dotyczyło studentów szkół wyższych i objęło około 75 000 studentów i absolwentów. Mierzyło cechy osobowości związane z szansami na zatrudnienie, takie jak tolerancja niejednoznaczności, ciekawość, pewność siebie, rozwiązywanie problemów i zdecydowanie. Studenci, którzy wyjechali za granicę, mieli wyższe wyniki w tych cechach już przed wyjazdem, a do czasu powrotu ich przewaga nad studentami, którzy nie wyjeżdżali, wzrosła średnio o 42%. Badanie wykazało też, że 92% ankietowanych pracodawców szuka tych cech podczas rekrutacji.
Badanie nie dotyczyło młodych osób z niepełnosprawnościami ani uczniów kształcenia zawodowego i powinniśmy uważać, by nie naciągać jego liczb. Mówi nam jednak coś użytecznego: korzyści z mobilności to nie tylko języki czy umiejętności techniczne. Chodzi o to, jak ludzie mierzą się z nieznanym.
Dlaczego pewność siebie jest umiejętnością
Psycholog Albert Bandura nazwał to poczuciem własnej skuteczności: przekonaniem osoby o jej zdolności do zorganizowania i wykonania działań potrzebnych do osiągnięcia celu. W książce Self-efficacy: The exercise of control opisuje cztery główne źródła tego przekonania. Najsilniejszym jest doświadczenie mistrzostwa, czyli sukces w czymś, co rzeczywiście się zrobiło. Pozostałe to doświadczenie zastępcze, czyli obserwowanie sukcesu osób podobnych do siebie; perswazja słowna, czyli zachęta od osób, którym się ufa; oraz własny stan fizyczny i emocjonalny.
Dobrze przygotowana mobilność może zaoferować wszystkie cztery. Młoda osoba znajduje drogę z hotelu do sali szkoleniowej, przedstawia pomysł przed międzynarodową grupą albo zamawia jedzenie w innym języku. Obserwuje, jak rówieśnicy z niepełnosprawnościami i bez nich próbują nowych rzeczy. Słyszy, jak trenerzy i przyjaciele mówią „udało ci się”. A przy odpowiednim wsparciu uczy się radzić sobie ze stresem w nowym środowisku. Dla młodych osób, którym często mówiono, czego nie potrafią, te doświadczenia mogą być decydujące.
Co zobaczyliśmy w Access+EU
W maju 2026 roku dwie osoby uczestniczące z ACT Center wzięły udział w szkoleniu dla trenerów Access+EU w Bolonii we Włoszech, a jeden z naszych trenerów pomagał prowadzić program razem z Erasmus Learning Academy. Tematy obejmowały świadomość niepełnosprawności, komunikację włączającą, projektowanie dostępnych projektów, grupy o zróżnicowanych możliwościach i narzędzia cyfrowe.
30 czerwca i 3 lipca 2026 roku zorganizowaliśmy w Tiranie dwa spotkania z 30 młodymi osobami i profesjonalistami, aby podzielić się rezultatami projektu i Podręcznikiem Access+EU. Młodzi uczestnicy szczególnie interesowali się przyszłymi kursami szkoleniowymi, wymianami młodzieżowymi i możliwościami Erasmus+, a wielu powiedziało, że chciałoby wziąć udział w podobnych działaniach. Przypomnieli nam też, że informacje o tych możliwościach same muszą być dostępne i że młode osoby o różnych potrzebach wsparcia należy aktywnie zachęcać do zgłaszania się.
Jak pomóc umiejętnościom wrócić do domu
Umiejętności zdobyte za granicą nie zostają same z siebie. Trzeba je nazwać, uznać i wykorzystać. Oto co proponujemy organizacjom wysyłającym młode osoby z niepełnosprawnościami na mobilność:
- przed wyjazdem uzgodnij z młodą osobą jeden lub dwa osobiste cele, powiązane z jej kształceniem lub codziennym życiem
- w trakcie mobilności zapewnij regularne chwile na refleksję, w formie, która najlepiej sprawdza się u każdej osoby
- używaj Youthpass lub podobnych narzędzi, by opisać, czego się nauczyła, jasnymi, prostymi słowami
- po powrocie zaproś młodą osobę, by podzieliła się doświadczeniem z rówieśnikami, rodziną lub przyszłymi pracodawcami
- połącz mobilność z kolejnym krokiem: kursem, stażem, wolontariatem
Celem jest to, by młoda osoba mogła powiedzieć z pewnością i na przykładach: „Potrafię to zrobić, bo już mi się to udało”.
Most, a nie pojedyncza podróż
Kształcenie zawodowe i mobilność europejska działają najlepiej, gdy są ze sobą połączone. Kształcenie daje młodym osobom konkretne umiejętności. Mobilność daje im szansę wykorzystania tych umiejętności w nowym kontekście i odkrycia, że potrafią sobie poradzić, dostosować się i wnieść swój wkład. Gdy jedno i drugie jest dostępne, młode osoby z niepełnosprawnościami wracają do domu z czymś, co trudno zmierzyć, ale łatwo zobaczyć: silniejszą wiarą we własne możliwości.
Źródła
- European Commission (2014). The Erasmus Impact Study: Effects of mobility on the skills and employability of students and the internationalisation of higher education institutions. European Commission. Erasmus+ website
- Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.